1. ชีวิตในถ้ำและกำเนิดสินสมุทร
พระอภัยมณีถูกนางผีเสื้อสมุทรซึ่งแปลงกายเป็นหญิงงามพามาอยู่ในถ้ำกลางทะเล จนมีบุตรชายชื่อสินสมุทร พระอภัยมณีเลี้ยงดูลูกอย่างดีและสอนทั้งวิชาเป่าปี่กับวิชาการใช้อาวุธ
เนื้อเรื่องตามลำดับเหตุการณ์
เรียงเหตุการณ์จากเนื้อเรื่องย่อในไฟล์
2. สินสมุทรเปิดโลกภายนอก
เมื่อสินสมุทรอายุ 8 ปี เด็กน้อยใช้กำลังผลักแผ่นหินที่ปิดปากถ้ำออก เห็นทะเลและธรรมชาติภายนอก จากนั้นลงเล่นน้ำและจับเงือกกลับมาหาพระอภัยมณี เหตุการณ์นี้ทำให้ความลับของถ้ำเริ่มคลี่คลาย
3. ความจริงเรื่องมารดา
พระอภัยมณีตกใจที่สินสมุทรออกจากถ้ำได้ เพราะหากนางผีเสื้อสมุทรรู้ ย่อมคิดว่าลูกจะช่วยพาพ่อหนี เมื่อสินสมุทรสงสัย พระอภัยมณีจึงบอกความจริงว่านางผีเสื้อสมุทรเป็นยักษ์และเป็นผู้ลักพาตนมา สินสมุทรเสียใจเมื่อรู้ความจริงเกี่ยวกับแม่
4. เงือกเฒ่าเสนอหนทางรอด
เงือกเฒ่าขอชีวิตและบอกว่าที่เกาะแก้วพิสดารมีพระโยคีผู้มีวิชาอาคม ภูตผีปีศาจไม่กล้าเข้าใกล้ หากหนีไปถึงเกาะก็อาจปลอดภัย แต่ระยะทางไกลถึงร้อยโยชน์ เงือกต้องใช้เวลาประมาณ 7 วัน ขณะที่นางผีเสื้อสมุทรใช้เพียง 3 วันก็อาจตามทัน
5. อุบายจากความฝัน
นางผีเสื้อสมุทรฝันร้ายและมาปรึกษาพระอภัยมณี พระอภัยมณีจึงใช้โอกาสนี้ทำนายว่าเป็นลางร้าย แนะนำให้นางไปถือศีลอดอาหารที่ตีนเขา 3 วัน 3 คืนเพื่อสะเดาะเคราะห์ นางเชื่อและออกจากถ้ำ
6. ออกจากถ้ำและมุ่งสู่เกาะแก้วพิสดาร
เมื่อแน่ใจว่านางผีเสื้อสมุทรออกไปแล้ว พระอภัยมณี สินสมุทร และครอบครัวเงือกจึงออกเดินทาง พระอภัยมณียังสอนสินสมุทรให้รู้จักขอขมาลาโทษก่อนขึ้นขี่บ่าเงือก แสดงมารยาทและความรู้คุณต่อผู้ช่วยเหลือ
7. การไล่ล่ากลางทะเล
เมื่อครบกำหนด นางผีเสื้อสมุทรกลับมาถ้ำแล้วพบว่าทั้งสองหนีไป จึงโกรธและรีบออกตาม กำลังของนางทำให้คลื่นลมปั่นป่วน สินสมุทรพยายามช่วยถ่วงเวลาเพื่อให้พ่อหนีห่างออกไป
8. ความเสียสละของพ่อแม่เงือก
เงือกสองผัวเมียพยายามลวงนางผีเสื้อสมุทรให้หลงทาง เมื่อรู้ว่าถูกหลอก นางจึงจับทั้งสองกินเป็นอาหาร การเสียสละของพ่อแม่เงือกทำให้ลูกสาวเงือกมีเวลาพาพระอภัยมณีหนีต่อ
9. มองเห็นเกาะแก้วพิสดาร
นางเงือกบอกพระอภัยมณีว่าเบื้องหน้าคือเกาะแก้วพิสดาร เมื่อเห็นหลังคาศาลา เสาหงส์ และธงบนเกาะ พระอภัยมณีจึงเริ่มคลายความทุกข์ เพราะเชื่อว่ากำลังเข้าใกล้ที่พึ่ง
10. พระโยคีรู้เหตุล่วงหน้า
บนเกาะมีพระโยคีและผู้รอดชีวิตหลากหลายเชื้อชาติอาศัยอยู่ พระโยคีรู้ว่ากำลังจะมีชายมีศักดิ์หนีตายมาหา และมีนางผีเสื้อสมุทรติดตาม จึงลงไปคอยช่วยที่ชายหาด
11. ถึงเกาะในจังหวะคับขัน
พระอภัยมณีไปถึงเกาะแทบพร้อมกับนางผีเสื้อสมุทร พระโยคียืนคอยอยู่ที่ชายหาด พระอภัยมณี สินสมุทร และนางเงือกจึงขึ้นฝั่งและขอความช่วยเหลือทันเวลา
12. เขตคุ้มครองของพระโยคี
พระโยคีบอกว่าทรายบริเวณเกาะถูกลงเลขเสกไว้ ภูตผีปีศาจไม่สามารถเข้ามาได้ จึงให้พระอภัยมณีพำนักอย่างสบายใจ นี่คือเหตุผลที่เกาะแก้วพิสดารเป็นสถานที่ปลอดภัยจากนางผีเสื้อสมุทร
13. เผชิญหน้าและขับไล่นางผีเสื้อสมุทร
นางผีเสื้อสมุทรอ้อนวอนพระอภัยมณี เรียกหาสินสมุทร และต่อว่าพระโยคีกับนางเงือก พระโยคีเตือนให้นางตัดความยึดติดและอย่าปองร้ายลูกผัว แต่เมื่อนางยังโกรธ พระโยคีจึงเสกทรายขว้างลงทะเล ทำให้นางหวาดกลัวและถอยหนีไป
แก่นของเหตุการณ์: เรื่องไม่ได้เล่าการ “หนี” เพียงอย่างเดียว แต่แสดงความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างรักกับการยึดติด ความรักของพ่อกับลูก ความรู้คุณต่อผู้ช่วยเหลือ ความเสียสละของครอบครัวเงือก และการใช้สติปัญญาเอาชนะอำนาจที่เหนือกว่า