บทประพันธ์สำคัญ

เลือกจากหน้าบทประพันธ์ในไฟล์ พร้อมคำอธิบายตามเหตุการณ์

กล่าวถึงพระอภัยมณีที่ตกยากอยู่ในคูหากับนางอสุรี จนมีบุตรชาย แสดงพื้นฐานความลำบากและการถูกกักไว้นาน

พรรณนาว่าหน้าตาเหมือนพ่อ แต่ดวงตาแดง มีกำลังมหาศาล และมีเขี้ยวคล้ายแม่ สะท้อนลักษณะของทั้งสองฝ่าย

พระอภัยมณีมอบเครื่องนุ่งห่มให้สินสมุทร และสอนวิชาเป่าปี่รวมถึงศาสตราวุธ แสดงความรักและการอบรมลูก

สินสมุทรผลักหินที่ปิดปากถ้ำออก เห็นหาดทราย ทะเล และป่าดงภายนอก เป็นจุดเริ่มต้นของเหตุการณ์ที่นำไปสู่การหนี

บทนี้พรรณนาความแข็งแรงของสินสมุทร เขาดำน้ำได้นาน มีกำลังมาก และพบฝูงเงือกซึ่งต่อมามีบทบาทสำคัญต่อแผนหนี

เมื่อสินสมุทรลากเงือกกลับมาที่ถ้ำ พระอภัยมณีเตือนว่าหากนางผีเสื้อสมุทรรู้ อาจโกรธเพราะเกรงว่าลูกจะช่วยพาพ่อหนี

พระอภัยมณีเล่าความจริงว่านางผีเสื้อสมุทรเป็นยักษ์และลักพาตนมา เมื่อรู้ความจริง สินสมุทรจึงเสียใจอย่างมาก

เงือกเฒ่ารู้ภาษามนุษย์ จึงอ้อนวอนขอชีวิตและชี้ให้พระอภัยมณีเห็นความทุกข์จากการพลัดพราก ซึ่งมีลักษณะคล้ายชะตากรรมของพระอภัยมณีเอง